Kaynaklar, lisanslar ve yöntem
Bu sayfa MENZİL'in provenance merkezidir: sitede kullanılan her veri seti, model ve formül burada künyesi, DOI'si, lisansı ve hangi ekranda kullanıldığıyla listelenir. İlke basittir: bir veri seti yapılandırılmamışsa hesap yapılmaz; ekranda "Unavailable", "Maruziyet modeli yapılandırılmamış" ya da "bölgesel model yapılandırılmamış" yazar. Her veri kaynağı kendi kullanım koşullarına tabidir; MENZİL üçüncü taraf verisini satmaz ya da yeniden lisanslamaz.
Kullanıldığı yer: Marmara deprem senaryosu (Phase 2B), KOMUTA üzerinden açılan istasyonla koşullandırılmış alan (Phase 2C). Hesap alanı: 26,0–31,5°D × 39,5–41,8°K.
| Veri seti | Künye · DOI | Lisans | MENZİL'de kullanıldığı yer |
|---|---|---|---|
| GHS-POP R2023A (epoch 2025) | Schiavina M., Freire S., Carioli A., MacManus K. (2023). European Commission, JRC. doi:10.2905/2FF68A52-5B5B-4A22-8F40-C41DA8332CFE© European Union. MENZİL hesap ızgarasına yeniden örneklenmiştir. | CC BY 4.0 | 2B maruziyet: MMI sınıflarına düşen ikamet nüfusu (gündüz nüfusu, bina ya da kayıp değil). |
| EFSM20 — European Fault-Source Model 2020 | Basili R. vd. (2024) NHESS 24:3945–3976, doi:10.5194/nhess-24-3945-2024 · Veri: doi:10.13127/efsm20 | CC BY 4.0 | 2B sonlu kırılma geometrisi (yalnız TRCF045 · Kuzey Anadolu Fayı Marmara segmentleri). |
| USGS Global Vs30 Mosaic | USGS (yayım 22.08.2025), doi:10.5066/P1NV6UNMTopoğrafik eğim yöntemi: Wald & Allen (2007). | CC0 1.0 | 2B/2C zemin terimi (Vs30) ve istasyon destek alanı. |
| ESHM20 bölgeselleştirme ve site modelleri | Weatherill, Kotha & Cotton (2020) BEE 18:5087–5117, doi:10.1007/s10518-020-00899-9 · Weatherill vd. (2024) NHESS 24:1795, doi:10.5194/nhess-24-1795-2024 · EFEHR ESRM20/ESHM20 site modelleri | CC BY 4.0 | 2B/2C yer hareketi modelinin bölgesel ayarı (tektonik bölge ve zayıflama sınıfı). |
USGS ShakeMap stationlist.json | USGS ShakeMap ürün dosyası (yalnız sismik istasyonlar; DYFI kullanılmaz) | ABD kamu malı | 2C koşullandırma girdisi. Ekran USGS ShakeMap değildir: MENZİL'in kendi model alanı bu istasyon listesiyle koşullandırılır. |
| İstasyon ağları (FDSN) | KO — KOERI doi:10.7914/SN/KO · HL — NOA doi:10.7914/SN/HL · HT — AUTH doi:10.7914/SN/HT · GE — GEOFON doi:10.14470/TR560404 | Ağ sağlayıcısının koşulları | 2C istasyon künyesi. Yeniden dağıtım hakları ağ bazında doğrulanana kadar ham PGA/PGV genlikleri gösterilmez. |
| Model | Künye · DOI | Lisans / durum | MENZİL'de kullanıldığı yer |
|---|---|---|---|
| Kotha vd. 2020 (ESHM20 sığ kabuk) | Kotha, Weatherill, Bindi & Cotton (2020) BEE 18:4091–4125, doi:10.1007/s10518-020-00869-1Güncelleme: Kotha vd. (2022) BEE 20:1343–1370, doi:10.1007/s10518-021-01308-5 (hinge Mh 6,2 → 5,7). | Açık erişim makale (CC BY); yayımlanmış katsayılar | 2B yer hareketi tahmini (PGA, PGV + σ) ve 2C prior. Girdi moment büyüklüğüdür (Mw); ML/Md/mb Mw sayılmaz. |
| Leonard 2014 (fay ölçekleme) | Leonard M. (2014) BSSA 104(6):2953–2965, doi:10.1785/0120140087Katsayılar: interplate, doğrultu atımlı (OpenQuake Leonard2014_Interplate ile aynı değerler); MENZİL kendi JS uygulamasını kullanır. | Makale · yayımlanmış bağıntı | 2B sonlu kırılma boyutu (alan ve genişlik, Mw'den). |
| Boore & Kishida 2017 | BSSA 107(1):334–343, doi:10.1785/0120160250 | Makale · yayımlanmış bağıntı | 2B/2C bileşen dönüşümü: RotD50 → iki yatay bileşenin büyüğü (ShakeMap ile aynı yol). |
| WGRW12 (Instrumental MMI) | Worden, Gerstenberger, Rhoades & Wald (2012) BSSA 102(1):204–221, doi:10.1785/0120110156 | Makale · yayımlanmış bağıntı | 2B/2C yer hareketinden aletsel MMI'ya dönüşüm (GMICE). |
| Koşullu çok değişkenli normal | Worden vd. (2018) BSSA 108(2):866–875, doi:10.1785/0120170201 | Makale · yöntem | 2C istasyonla koşullandırma. |
| Olay terimi ayrıştırması | Engler, Worden, Thompson & Jaiswal (2022) BSSA 112(2):1060–1079, doi:10.1785/0120210177 | Makale · yöntem | 2C belirsizliğin olay-arası / olay-içi ayrımı. |
| Uzamsal korelasyon | Loth & Baker (2013) EESD 42(3):397–417, doi:10.1002/eqe.2212 | Makale · yöntem | 2C istasyonlar arası korelasyon. |
| Doğrulama kâhini | USGS shakemap-modules ve esi-shakelib | ABD kamu malı / CC0 | Yalnız test: MENZİL uygulamasının sayısal karşılaştırması. Üretim koduna kopyalanmaz. |
Sürüm kaydı (2C): bilimsel MENZİL sürümü yalnız etkin girdi parmak izi değişince sunucuda (Cloudflare Worker + Cron + D1) oluşur; USGS'nin yalnız meta verisini güncellemesi yeni sürüm üretmez. Yer tanımı: USGS göreli yer metni (ör. "24 km SE of …") sabit 8 yönlü sözlükle Türkçeleştirilir; özgün metin künyede durur.
Canlı ekranlar yalnız kaynağın yayımladığı büyüklüğü (türüyle birlikte), yeri ve zamanı gösterir; hissedilme ya da hasar metni üretilmez. Kaynak erişilemezse bu açıkça yazılır, "0 deprem" gösterilmez.
| Kaynak | Ne alınır | Koşullar | MENZİL'de kullanıldığı yer |
|---|---|---|---|
| AFAD | deprem.afad.gov.tr deprem kataloğu (sunucu aracılığıyla) | Kurumun kendi koşulları | Ana sayfa, CANLI, KOMUTA |
| Kandilli (KOERI) · aktarım | KOERI listesi, üçüncü taraf aktarım servisi api.orhanaydogdu.com.tr üzerindenAktarımdaki gecikme ve dönüşüm hataları KOERI'nin sorumluluğunda değildir. Resmî liste: koeri.boun.edu.tr. Arayüzde Kandilli* olarak işaretlenir. | KOERI ve aktarım servisinin koşulları | Ana sayfa, CANLI, KOMUTA |
| EMSC | Seismic Portal FDSN olay servisi | EMSC koşulları | Ana sayfa, CANLI, KOMUTA |
| USGS | GeoJSON olay akışı ve ShakeMap ürünleri | ABD kamu malı | CANLI, KOMUTA, DÜNYA |
| GDACS | GDACS uyarıları (BM · Avrupa Komisyonu) | GDACS koşulları | Ana sayfa, CANLI, KOMUTA, DÜNYA. Uyarı rengi GDACS'ındır; MENZİL kendi puanını eklemez. |
| NOAA SWPC | Planeter Kp indeksi ve G/R/S ölçekleri | ABD kamu malı | CANLI |
| NASA FIRMS | Aktif yangın tespitleri — yapılandırılmadı (API anahtarı tanımlı değil; katman kapalı, istek atılmaz) | NASA açık veri politikası | CANLI (etkinleştirilirse; anahtar yalnız sunucuda tutulur) |
| Wikipedia · Current events | Günlük olay özetleri (başlık, kategori, bağlantı) | CC BY-SA 4.0 | DÜNYA — editoryal küresel olay akışı. Skor, endeks ya da şiddet puanı üretilmez; alınamayan günler "veri boşluğu" olarak gösterilir. |
| Haber başlıkları | Google News RSS, Bing News, TRT Haber, Sözcü — yalnız başlık, saat ve bağlantı | İçerik yayıncısına aittir | Üst akış bandı, CANLI |
| Fay hatları | Styron & Pagani (2020) The GEM Global Active Faults Database, Earthquake Spectra 36(1S):160–180, doi:10.1177/8755293020944182 · veriÇizgiler harita için sadeleştirilmiştir (Türkiye ~250 m, dünya ~1,2 km). Fay adları literatürden elle eklenmiştir. Resmî harita: MTA Diri Fay Haritaları. | CC BY-SA 4.0 | Harita katmanı (gösterim; hesapta kullanılmaz) |
| Levha sınırları | Bird P. (2003) PB2002, G-Cubed, doi:10.1029/2001GC000252 | Makale eki | Harita katmanı (gösterim) |
| Harita altlıkları | Esri World Topographic Map ve World Imagery · © OpenStreetMap katkıcıları · OpenMapTiles yazı tipleri · MapLibre GL JS | Esri koşulları · ODbL · BSD | Tüm harita ekranları |
Uçak konumu (ADS-B) akışı MENZİL 3.0'da kaldırılmıştır: kullanıcı konumu üçüncü taraf servise gönderilmez.
Bu senaryolar eğitim amaçlı, basitleştirilmiş fiziksel tehlike hesaplarıdır. Hiçbirinde ölü, yaralı, kayıp ya da "etkilenen" kişi sayısı hesaplanmaz: ekranda "Maruziyet modeli yapılandırılmamış" yazar.
| Senaryo | Dayanak | Ne hesaplanır | Sınırlar |
|---|---|---|---|
| Nükleer / konvansiyonel patlama (gelişmiş) | Glasstone & Dolan, The Effects of Nuclear Weapons, 3. baskı (1977), ABD DoD/DoE. Referans uygulama: A. Wellerstein, NUKEMAP. | Yarıçaplar (km, Y kiloton): 20 psi = 0,70·(Y/20)^⅓; 5 psi = 1,70·(Y/20)^⅓; 1 psi = 4,4·(Y/20)^⅓; 3. derece yanık = 2,0·(Y/20)^0,41; 500 rem = 1,3·(Y/20)^0,19; ateş topu = 0,26·(Y/20)^0,4. Yer patlamasında basınç yarıçapları ×0,85. | Arazi, bina gölgesi ve hava durumu yok. |
| Serpinti | WSEG-10 türü modellerin çok basitleştirilmiş gösterimi | Yalnız yer patlamasında rüzgâr yönünde üç kontur: L = 25 km·√(Y/20); 0,35·L ve 2,5·L; genişlik L/4,5. | Yalnız yön ve büyüklük sırası fikri verir; doz hesabı değildir. |
| EMP | Glasstone & Dolan bölüm 11; ABD EMP Komisyonu raporları | Görüş hattı yarıçapı r = √(2·R·h), R = 6.371 km. | Halkalar E1 bölgelerini kabaca gösterir; altyapı etkisi modellenmez. |
| Uçuş süresi | Açık kaynak balistik uçuş profilleri (700 km ≈ 6–7 dk, 2.000 km ≈ 12–13 dk) | t (dk) ≈ 3,5 + mesafe/230. | Doğrusal yaklaşım. Önleme / savunma etkinliği modellenmemektedir: bir füzenin durdurulma olasılığı hesaplanmaz; kapsama halkaları yalnız basında yer alan konuşların yaklaşık erişimidir. |
| Asteroit | Collins, Melosh & Marcus (2005) Meteoritics & Planetary Science 40(6):817–840, doi:10.1111/j.1945-5100.2005.tb00157.x | Enerji, krater, hava patlaması ve basınç yarıçapları. | Hava patlaması ve basınç basitleştirilmiştir. |
| Tsunami | Abe K. (1979) JGR 84(B4):1561–1568, doi:10.1029/JB084iB04p01561 · tarihsel olaylar: Papazachos 1985, Okal 2009, Shaw vd. 2008, Stiros 2010, Mori vd. 2011, Baptista 1998 | Yakın alan kıyı dalga yüksekliği ve varış süresi. | Yerel tırmanma, batimetri ve kıyı şekli hesaba katılmaz. |
| Baraj yıkılması | Froehlich D.C. (1995) J. Water Resour. Plann. Manage. 121(1):90–97, doi:10.1061/(ASCE)0733-9496(1995)121:1(90) · baraj künyeleri: DSİ, EÜAŞ, Wikipedia | Tepe debi; basitleştirilmiş su yüksekliği ve varış süresi. | Vadi geometrisi ve hidrolik yönlendirme yok. |
| Volkan | VEI ölçeği: Newhall & Self (1982) JGR 87(C2):1231–1238, doi:10.1029/JC087iC02p01231 | VEI sınıfına göre kül sütunu, piroklastik akış yarıçapı ve rüzgâr yönünde kül elipsleri. | Sütun, akış yarıçapı ve kül elipsleri MENZİL'in yuvarlak gösterim tablolarıdır; hakemli bir kül dağılım modeli değildir. |
| Güneş fırtınası | NOAA SWPC G-ölçeği · tarihsel olaylar: Boteler 2019, Cliver & Dietrich 2013, Pulkkinen 2005, Miyake 2012 | Kp → G sınıfı ve NOAA'nın güç sistemleri tanımı (niteliksel); aurora sınırı. | Şehir için kesinti olasılığı ya da kişi sayısı hesaplanmaz. |
| Salgın | Temel epidemiyoloji tanımları | R etkin = R₀ × (1 − temas azaltma); sürü bağışıklığı eşiği = 1 − 1/R₀. | Homojen karışım varsayımı. Eski SEIR simülasyonu ve vaka/ölüm eğrileri kaldırıldı. |
- CSIS Missile Threat: İran, Rusya, Kuzey Kore, Çin, İsrail, Hindistan, Pakistan, ABD — sistem envanterleri ve menziller.
- NTV, İran'ın füze menzili ve Türkiye (10 Mart 2026) — menzil bantları.
- Wikipedia: 2026 interceptions of Iranian missiles in Turkey, April 2024 Iranian strikes in Israel; Britannica, 2026 Iran war.
- FAS Nuclear Notebook (Bulletin of the Atomic Scientists) — başlık tahminleri. Bunlar resmî rakam değil, açık kaynak tahminleridir; İsrail ve Kuzey Kore için belirsizlik büyüktür. Kamuya açık kaynaklarda yer almayan hiçbir konum çizilmez.
Eski deprem halka formülü — MMI ≈ 1,5·M − 3,5·log₁₀(√(R²+h²)) − 0,005·R + 2,7. Kaynağı belirtilmemiş tek noktalı bir zayıflama ilişkisiydi. /deprem.html ekranında, KOMUTA harita halkalarında ve KOMUTA durum panelinde kapatıldı; yerini Marmara için yukarıdaki bilimsel motor aldı. KOMUTA durum panelindeki "tahmini MMI", hissedilme yarıçapı ve "MMI VI katalog yerleşimi" kartları da kaldırıldı; KOMUTA artık MMI yedeği üretmez, Marmara olaylarında bilimsel senaryoya yönlendirir, diğer bölgelerde "Bu bölge için sarsıntı modeli yapılandırılmamış" yazar.
Can kaybı ve "etkilenen nüfus" modelleri — nükleer, asteroit, tsunami, baraj, volkan, salgın, güneş fırtınası, eski deprem ekranı ve kurumsal panelde kaldırıldı (şehir yoğunluğu varsayımları ve sabit ölüm/yaralanma oranları dahil).
SEIR salgın simülasyonu, DÜNYA gerilim endeksi, füze salvosunda sabit "%90 önleme" varsayımı ve uçak (ADS-B) akışı kaldırıldı; yerine başka bir puan, oran ya da endeks konmadı.
- FEMA / Ready.gov, Nuclear Explosion; AFAD afet hazırlık rehberleri.